Utama / Maklumat Korporat / Sejarah Wakaf

Sejarah Wakaf

Waqaf bermula sebagai satu amalan kebajikan semasa zaman Nabi Muhammad (saw). Waqaf asset (maukuf) terawal yang direkodkan adalah Masjid Quba ', iaitu masjid pertama di Madinah yang telah dibina semasa perjalanan Nabi Muhammad dari Mekah. Semasa di Madinah, Masjid Nabawi juga dibina di atas tanah warisan yang dimiliki oleh anak-anak yatim Bani Najjar.

Dilaporkan bahawa tanah itu dibeli dengan harga 800 dirham dan diwaqafkan untuk membina masjid, seperti yang digambarkan dalam hadis berikut:

"Diriwayatkan oleh Anas bin Malik: Lokasi di mana masjid Nabi dibina adalah milik Bani Najjar. Di dalamnya terdapat pokok-pokok kurma, kubur orang-orang musyrik. Rasulullah (saw) berkata kepada mereka: "Namakan harga.” Mereka berkata: 'Kami tidak akan mengambil apa-apa wang untuk itu.' Rasulullah (saw), mendirikan masjid dan mereka telah membantu baginda, dan Nabi (saw) telah berkata : 'Kehidupan sebenar adalah kehidupan akhirat maka ampunilah kaum Anshar dan Muhajirah’. Sebelum masjid ini dibina, Rasulullah (saw) akan menunaikan solat di mana sahaja baginda berada ketika masuknya waktu solat."

Amalan waqaf juga diamalkan oleh Abu Thalhah, yang mendermakan taman yang paling digemarinya, Bairaha, apabila turunnya ayat al-Quran berikut:

"Anda tidak akan mencapai kepada ketakwaan sebelum kamu dermakan sebahagian dari apa yang kamu sayangi."[3: 92]
Sebagai salah satu daripada taman-taman yang terbaik di Madinah dan terletak bersebelahan dengan Masjid Nabawi, tanah itu telah didermakan kepada Nabi Muhammad (saw) untuk tujuan amal. Satu lagi contoh waqaf semasa zaman Nabi Muhammad (saw) adalah tanah perladangan yang telah diwaqafkan oleh seorang yang bernama Mukhairik pada 3 Hijrah. Ladang-ladang kurma subur diwariskan kepada Nabi Muhammad (saw) termasuk A'raf, Shafiyah, Dalal dan Barakah.

Amalan waqaf telah diteruskan semasa Rasyidin Khalifah. Dilaporkan bahawa Umar ibn al-Khattab adalah khalifah pertama untuk melaksanakan waqaf. Sebagaimana yang diriwayatkan oleh Bukhari dan Muslim:

"Ibn Umar meriwayatkan: Umar memperolehi tanah di Khaibar. Dia datang kepada Rasulullah (saw) dan meminta nasihat baginda berkaitan hal tersebut. Beliau berkata: Wahai Rasulullah, saya telah memperolehi tanah di Khaibar. Saya tidak pernah memperolehi harta yang lebih berharga bagi saya daripada ini, jadi apa yang anda perintahkan kepadaku untuk lakukan dengannya? Baginda (Rasulullah) berkata: Jika anda suka, anda boleh menyimpan pemilikannya dan hasilnya disedekah. Jadi Umar mengisytiharkan tanah tersebut sebagai sedekah dan harta tersebut tidak boleh dijual atau diwarisi atau diberikan sebagai hadiah. Dan Umar mengkhususkannya kepada orang miskin, kepada kerabat yang terdekat, dan untuk pembebasan hamba, penggunaan pada jalan Allah dan tetamu."

Uthman Ibn Affan (perigi di Khaibar) dan Mu'az bin Jabal (rumah yang dikenali sebagai Darul-Ansar). Amalan waqaf telah diinstitusikan pada zaman Empayar Arab. Khalifah Umaiyah di bawah pemerintahan Hisyam Abd al-Malik menyaksikan majlis waqaf yang pertama di dunia. Majlis itu telah ditubuhkan di Mesir dan Basrah oleh Taubah bin Ghar Al-Hadhrami, seorang hakim Mesir.

Khalifah Abbasiyah terus mengamalkan waqaf di bawah pengurusan majlis, Sadr al-Wuquf, yang memantapkan lagi pengurusan maukuf itu. Pada masa yang sama, individu digalakkan untuk mewaqafkan aset mereka, seperti yang ditunjukkan oleh Khaisabah ibn Kalthum at-Thabibi yang mewaqafkan rumahnya untuk digunakan sebagai masjid, yang kini dikenali sebagai Masjid Amr ibn al-As.

Dinasti Ayyubiyah di Mesir juga berkembangnya amalan waqaf. Diketuai oleh sultan sendiri, aset kerajaan telah diwaqafkan sebagai Al-Irsyad untuk kegunaan bersama rakyat Mesir. Inisiatif ini telah dilakukan oleh Sultan Nur al-Din, yang merupakan individu pertama yang mewaqafkan tanah kerajaan. Waqaf ini dijalankan mengikut fatwa yang dikeluarkan oleh Ibn Ishrun, seorang sarjana Muslim yang mengeluarkan fatwa bahawa waqaf aset kerajaan dibenarkan untuk melindungi kepentingan negara. Usaha Sultan Nur al-Din telah diteruskan oleh Sultan Salahuddin Al-Ayubi, yang mewaqafkan pelbagai aset kerajaan cth tanah, sekolah, klinik. Maukuf yang terkenal oleh Sultan Salahuddin termasuk Waqaf Nablis, iaitu waqaf untuk menyelamatkan tahanan Muslim yang ditahan semasa perang pada tahun 564 Hijrah, dan rumah Said al-Suadaa yang diwaqafkan untuk rumah anak-anak yatim dan ibu tunggal.

Kesultanan Mamluk memandu inisiatif waqaf lebih jauh lagi dengan mewaqafkan semua aset yang memberi manfaat, termasuk hamba untuk tujuan penjagaan masjid dan sekolah. Pada abad ke-15, Dinasti Uthmaniyyah peraturan waqaf digubal berkaitan dengan pendaftaran, pensijilan, pengurusan dan pentadbiran aktiviti waqaf. Selain itu, keupayaan dalam memenuhi tujuan pewaqafan aset ditekankan. Usaha-usaha ini telah memberi manfaat kepada pelbagai negara Arab di dunia hari ini untuk melindungi tanah-tanah yang diwaqafkan.

Institusi waqaf telah berkembang dengan ketara daripada pengenalan pertamanya semasa zaman Nabi Muhammad (saw). Konsep waqaf itu sendiri telah menjadi instrumen ekonomi yang kukuh untuk memberi manfaat kepada umat Islam yang besar untuk beberapa abad.



WAQAF DI NEGERI JOHOR

Waqaf yang pertama kalinya diamalkan adalah di Johor pada tahun 1895 (1313 H), yang ditadbir secara langsung oleh Sultan Johor. Selepas itu, Setiausaha Kerajaan Negeri Johor telah ditugaskan sebagai pemegang amanah dalam menguruskan waqaf, sebelum menyerahkan tanggungjawab tersebut kepada Jabatan Agama Johor di bawah pentadbiran Yang DiPertua. Berikutan penguatkuasaan Pentadbiran Agama Islam (Negeri Johor) Enakmen (Pindaan 2003), hal ehwal waqaf telah ditadbir oleh Majlis Agama Islam Negeri Johor (MAINJ). Menurut Seksyen 89 enakmen itu, MAINJ ialah pemegang amanah tunggal bagi semua waqaf, nazr am dan amanah khairat yang terletak di Johor bagi menyokong dan memajukan agama Islam atau untuk faedah orang Islam mengikut Undang-Undang Syariah. Skop kuasa yang dipegang oleh MAINJ termasuk pentadbiran, pendaftaran dan pengurusan mauquf selaras dengan tujuan yang telah ditetapkan oleh wakif.